Kısırlaştırma ve Kısır Hayvanlar

Kısa cevap: Kısırlaştırma ameliyatı, dişilerde yumurtalık ve rahmin (spay), erkeklerde testislerin (neuter) alınmasıyla üreme yeteneğinin kalıcı olarak sona erdirildiği rutin bir cerrahi işlemdir. Genel anestezi altında yapılır, çoğu sağlıklı hayvan aynı gün ya da ertesi gün eve döner ve iyileşme süreci ortalama 10-14 gün sürer. İstenmeyen yavruları önlemenin yanında rahim iltihabı, meme tümörleri ve prostat sorunları gibi bazı sağlık risklerini de düşürür. Ben kendi kedimi 7 aylıkken, köpeğimi ise 1 yaşını devirdikten sonra kısırlaştırdım; ikisinde de en zor kısım ameliyat değil, sonrasındaki ilk üç gündü.

Neden kısırlaştırma? Kararı verirken beni ikna eden şeyler

İlk kedimi aldığımda "doğaya müdahale mi ediyorum?" diye uzun uzun düşündüm. Kararı netleştiren şey, ilk çiftleşme dönemiydi. Gecelerce süren bağırmalar, kapıya yüklenmeler, pencereden atlama girişimleri... Bunlar bir davranış problemi değil, hormonal bir baskıydı ve hayvan bu baskı altında gerçekten mutsuzdu.

Bunun dışında somut sağlık gerekçeleri var:

• Dişilerde piyometra (rahim iltihabı): Yaş ilerledikçe riski artan, acil ameliyat gerektiren ciddi bir tablo. Rahim alındığında bu risk ortadan kalkıyor.
• Meme tümörleri: İlk kızgınlık dönemlerinden önce yapılan kısırlaştırma, bu tümörlerin görülme sıklığını belirgin şekilde azaltıyor.
• Erkeklerde testis tümörleri ve prostat büyümesi: Kaynak organ alındığı için sorun büyük ölçüde devre dışı kalıyor.
• Kaçma ve kaza riski: Kızgın dişinin kokusunu alan bir erkek köpek, en iyi eğitimi almış olsa bile kendini kaybedebiliyor. Trafik kazalarının ve kayıpların önemli bir kısmı bu dönemde yaşanıyor.
• Bulaşıcı hastalıklar: Sokakta çiftleşme ve kavga demek, kedilerde özellikle ciddi virüslerin bulaşma riski demek.

Hangi yaşta yapılmalı?

Burada tek bir doğru cevap yok, veterinerinizin muayene sonrası vereceği karar esas. Genel çerçeve şöyle işliyor:

Büyük ırklarda bekleme önerisinin sebebi, cinsiyet hormonlarının büyüme plaklarının kapanmasındaki rolü. Irkınızın gelişim hızını bilmek burada işe yarıyor; köpek ırklarının özelliklerini anlatan sayfa bu konuda fikir verir.

Ameliyat öncesi hazırlık

1. Genel sağlık kontrolü: Kan tahlili, gerekirse kalp dinlemesi ve yaşlı hayvanlarda ek tetkikler. Rutin sağlık kontrollerini düzenli yaptırıyorsanız bu aşama çok hızlı geçiyor.
2. Açlık: Veterinerin söylediği süre kadar (genelde 8-12 saat) katı gıda verilmez; su konusunda talimatı ayrıca sorun.
3. Aşı ve parazit durumu: Güncel olması iyileşmeyi kolaylaştırır.
4. Taşıma planı: Sağlam bir taşıyıcı şart. Ameliyat sonrası kucakta taşımak hem hayvan hem sizin için risklidir; taşıyıcı seçimi konusundaki rehberden faydalanabilirsiniz.
5. Ev hazırlığı: Sessiz, ısısı dengeli, zıplayacak yüksek mobilyası olmayan bir köşe ayırın.

Post-op bakım: benim en çok zorlandığım kısım

Kedim anesteziden çıktığında sarhoş gibiydi, duvara çarpıyordu ve ilk gece sürekli miyavladı. Bu normal. İşe yarayan pratikler:

• Yakayı ya da post-op giysiyi çıkarmayın. Dikişi yalayan bir hayvan, iyileşen yarayı iki saatte açabiliyor. Elizabeth yakasını sevmeyenler için tulum tarzı cerrahi giysiler çok daha rahat oldu bizde.
• İlk 10-14 gün hareket kısıtlaması: Zıplama, koşma, merdiven, kanepeye atlama yok. Köpekte tuvalet yürüyüşleri kısa ve tasmalı.
• Su temas etmesin: Banyo yok, ıslak mendille yara bölgesine dokunmak yok. Tüy bakımını dikişler alındıktan sonraya bırakın.
• Ağrı kesici ve antibiyotiği tam saatinde: "İyi görünüyor" diye ilacı kesmek en sık yapılan hata. Kendi başınıza insan ağrı kesici asla vermeyin.
• Yaraya günde bir kez bakın: Hafif kızarıklık ve şişlik ilk günlerde olabilir. Akıntı, kötü koku, açılan dikiş, sıcak ve sertleşmiş bir şişkinlik varsa vakit kaybetmeden veterinere.
• İştah: İlk gün az yemek yiyebilir. Ertesi gün hâlâ hiçbir şey yemiyorsa, kusuyorsa veya 24 saat tuvalete çıkmıyorsa arayın.

Kilo meselesi: kısır hayvan şişmanlar mı?

Ameliyat kendi başına hayvanı şişmanlatmıyor; ama metabolizma bir miktar yavaşlıyor ve iştah artabiliyor. Yani eski porsiyonu vermeye devam ederseniz kilo alır. Benim yaptığım, ameliyattan iki hafta sonra kısırlaştırılmış hayvanlara özel maması geçmek ve porsiyonu paket üzerindeki değere göre tartıyla ölçmek oldu. Kedilerde beslenme planını yeniden kurmak,